Sefa Akyazıcı

Sosyal bilimlerin 19. yüzyıldan itibaren gelişimi, Avrupa'nın teknolojik ilerlemeleri ve sömürgecilik faaliyetleri ile yakından ilişkilidir. Avrupa'nın diğer medeniyetler üzerindeki hâkimiyeti arttıkça, doğu medeniyetlerini inceleyen Oryantalist çalışmalar da önem kazandı. Bu çalışmalar, başlangıçta kiliseye bağlı olarak misyonerlik faaliyetlerine destek amaçlı yürütülürken, zamanla üniversitelerde akademik bir disiplin olarak yer edinmeye başladı. Ancak Oryantalist çalışmalar, Avrupa’nın kendi tarihini ele aldığı klasik çalışmalarla aynı şekilde ele alınmadı. Klasik çalışmalar, Avrupa'nın kökenini ve tarihsel gelişimini bir bütün olarak değerlendirirken, Oryantalist çalışmalar doğu medeniyetlerini durağan, değişmeyen ve moderniteye ulaşamayan yapılar olarak gördü. Bu farklı yaklaşım, sosyal bilimlerin kurumsallaşma sürecinde Batı-merkezci bir anlayışın şekillenmesine yol açtı. Klasik çalışmaların edebi yönü, üniversite müfredatına giren Oryantalist çalışmalar için de bir t...

  Bu makale, Darwinci arkeolojinin temel kavramlarını, kültürel aktarım süreçlerini ve evrimsel modellerin arkeolojik verilerle nasıl yorumlandığını tartışmaktadır. Geleneksel olarak, insanlık tarihindeki uzun vadeli değişim süreçleri –örneğin, avcı-toplayıcılıktan tarıma geçiş, nüfus artışı, teknolojik gelişmeler ve artan sosyal karmaşıklık– kültürel evrim kapsamında ele alınırken, günümüzde doğal seçilim, rastlantısal sürüklenme ve kültürel önyargı gibi mekanizmaların, arkeolojik kalıntılar üzerindeki etkileri detaylı olarak incelenmektedir. Ayrıca, İnsan Davranışı Ekolojisi (HBE) çerçevesinde sosyal evrimin, rekabet stratejileri ve yerleşim dinamikleri gibi süreçlere katkısı da değerlendirilmektedir. Darwinci arkeoloji, arkeolojik kayıtlarda gözlemlenen kalıpları, evrimsel süreçler (kalıtım, mutasyon, seçilim, sürüklenme) bağlamında açıklamaya çalışır. Bu yaklaşım, kültürel süreçlerin biyolojik evrimdeki mekanizmalara benzer dinamikler sergilediği görüşünü savunurken, aynı zaman...

  Bilimsel ilerlemenin doğrusal bir bilgi birikimi şeklinde değil, devrim niteliğindeki köklü değişimlerle gerçekleştiğini öne süren paradigma değişimi kavramı, 1960’lı yıllarda ortaya konulan temel eserlerde kendini göstermiştir. Bu yaklaşım, bilimsel çalışmaların ve araştırmaların temel varsayımlarını belirleyen düşünce çerçevelerinin periyodik olarak radikal biçimde değiştiğini savunur. Böylece, bilim insanlarının uygulamalı yöntemlerine ve gerçek pratiklerine odaklanılarak, bilimsel bilgi ediniminin dinamik bir süreç olduğu vurgulanır. Buna karşın, eleştirel yaklaşımlar, özellikle bilimsel teorilerin yanlışlanabilirlik prensibine dayanan bir yöntem öneren falsifikasyoncu görüşler, bu devrimsel yapının rasyonel temellere dayanmadığını ve bazen belirsizliğe yol açabileceğini ileri sürer. Ayrıca, bilim felsefesi literatüründe, bu devrimsel bakış açısının tartışmaları, bilimsel bilgi ediniminin yalnızca mantıksal yapılarla değil, aynı zamanda bilim insanlarının gerçek uygulamalarıy...

The concept of a “paradigm shift” was introduced by Thomas Kuhn in his seminal work, The Structure of Scientific Revolutions (1962). Kuhn’s theory transformed the philosophy of science by challenging the traditional view of scientific progress as a linear accumulation of knowledge. Instead, he proposed that science advances through revolutionary shifts in paradigms—fundamental frameworks of thought that shape scientific research and practice. While Kuhn’s ideas have had a profound impact on the philosophy of science, they have also been met with criticisms, particularly from Karl Popper, who championed a falsificationist approach to scientific progress. Understanding Kuhn’s Concept of Paradigm Shift Kuhn argued that science does not progress through a steady accumulation of facts but rather through a series of discontinuous shifts in dominant scientific paradigms. According to Kuhn, scientific progress occurs in the following stages: Normal Science – In this phase, scientists work wi...

     18. yüzyıl Aydınlanması ve 19. yüzyıl boyunca sosyal bilimlerin gelişimi, entelektüel tarihte belirleyici bir dönüşümü temsil etmektedir. Bu makale, geleneksel epistemik çerçevelerden toplumu bilimsel temelli bir yaklaşımla incelemeye geçişi ele alarak; yeni disiplinlerin ortaya çıkışı, ahlaki gelişimin çevresel ve kentsel endişelerle iç içe geçmesi ve sosyal incelemenin kurumsal profesyonelleşmesini vurgular. Driver (1988), Cahan (2003), Lindenfeld (1997), Coats (1979), Moravia (1980), Power (2014), Bohman (2005), Delanty (1997), Lebow (2014) ve Ossewaarde (2015) gibi önemli çalışmalardan yararlanarak, bu araştırma tarihsel içgörüleri ve teorik tartışmaları sentezlemektedir. Bu çalışmada, Aydınlanma ideallerinin modern sosyal bilimlerin temellerini nasıl oluşturduğunu, 19. yüzyıl Almanya ve Amerika’sındaki kritik dönüşümü ve çağdaş akademik çalışmaları etkilemeye devam eden eleştirel teorinin evrimini analiz ediyoruz. Sosyal bilimlerin evrimi, daha geniş tarihsel, k...

Volkanik patlamalar, doğanın en dramatik ve dönüştürücü olayları arasındadır. Güçlü patlamaları yalnızca manzaraları yeniden şekillendirmekle kalmaz, aynı zamanda insan tarihine kalıcı izler bırakır. Volkanik aktivitenin bilimsel mekanizmalarını ve tarihi belgelerin zengin dokusunu inceleyerek, araştırmacılar geçmiş olayları yeniden inşa edebilir, patlama dinamiklerini anlayabilir ve tahmin ile risk yönetim stratejilerini geliştirebilir. Bu makale, modern bilimsel içgörüler ile tarihi kayıtlar arasındaki etkileşimi ele alarak, her birinin volkanik patlamaları anlama çabalarımıza nasıl katkıda bulunduğuna dair kapsamlı bir bakış sunmaktadır. Volkanik Patlamaların Mekaniklerini Anlamak Her volkanik patlamanın merkezinde, magmanın yükselme süreci yatar. Gudmundsson (2020) şöyle der: “Bir volkanik patlama, magmayla dolu kırıkların kaynağından yüzeye doğru yayılmasıyla meydana gelir.” Bu özlü tanım, patlama sürecinin kritik ilk adımını özetler: Magmanın yüzeye ulaşmasını sağlayan kırıkların...

Birinci Haçlı Seferi (1095–1102), Orta Çağ Avrupası’nın askeri, siyasi, kültürel ve dini yapısını derinden sarsan, aynı zamanda yeniden şekillendiren en çarpıcı ve tartışmalı tarihi olaylardan biridir. Papa II. Urban’ın Clermont Konsili’nde yaptığı hitabın ardından, Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos’un Selçuklu tehdidi altındaki Anadolu toprakları için Batı’dan yardım talebinde bulunması, Haçlı seferini sadece bir askeri müdahale olmaktan çıkarıp, kutsal topraklar uğruna yürütülen ideolojik ve manevi bir mücadeleye dönüştürmüştür. Bu sefer, hem Avrupa’nın dinsel kimliğini pekiştiren hem de Doğu’da yeni siyasi varlıkların (Kudüs Krallığı, Antakya Prensliği, Edessa Kontluğu vb.) kurulmasına zemin hazırlayan çok katmanlı bir dönüşüm süreci olarak değerlendirilebilir. Aynı zamanda, sonraki yüzyıllarda Batı ile İslam dünyası arasında sürekli olarak dile getirilen “medeniyetler çatışması” söyleminin de ilk sinyallerini barındırır. Bu makale, Birinci Haçlı Seferi’nin ortaya çıkış sürecin...