Sefa Akyazıcı

  Roma İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Dokusu Roma İmparatorluğu’nun son dönemlerinde ekonomi, sosyal yapı ve devlet yönetimi iç içe geçmiş karmaşık bir sistem oluşturuyordu. Chris Wickham’ın analizine göre, Roma ekonomisi yalnızca üretim ve ticaretten ibaret değildi; aynı zamanda sosyal ilişkilerin ve toplumsal hiyerarşilerin temel belirleyicilerindendi. Wickham, Roma’nın yalnızca merkezi bir devlet olarak değil, aynı zamanda bölgesel düzeyde etkili olan karmaşık bir ekonomik sistem olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunur. Bu sistemin temelinde, devasa ölçekte vergi toplayıp bu gelirleri yeniden dağıtan bir mali yapı yatıyordu. Bu "pan-Akdeniz mali sistem", yalnızca merkezî yönetimin finansal ihtiyaçlarını karşılamayı değil, aynı zamanda eyaletler arası ticaretin sürdürülmesini de sağlıyordu. Wickham’a göre, devletin bu tür bir ekonomik müdahaleciliği, hem yerel hem de uzak bölgelerde ticareti besliyor; aristokrat sınıfın tüketimi, köylülerin üretimi ve bölgeler ...

Sosyal bilimlerde araştırma süreci yalnızca veri toplamak ya da salt teorik çıkarımlarda bulunmakla sınırlı değildir. Araştırmaların anlam kazanabilmesi için hem teoriye hem de ampirik gözleme ihtiyaç vardır. Teoriler, gerçek dünyadan kopuk olduğu takdirde soyut ve doğrulanamaz hale gelirken; yalnızca veri toplamaya indirgenmiş araştırmalar ise kaotik ve yorumlanamaz bir bilgi yığınına dönüşür. Bu nedenle sosyal araştırma, gözlemle teoriyi birbirine bağlayan, kuramsal olarak temellendirilmiş ve sistematik olarak yapılandırılmış bir çaba olmalıdır. Bu bağlamda, sosyal bilimlerde kullanılan yöntemler (methods) ile yöntem bilimi (methodology) kavramları birbirinden ayırt edilmelidir. Yöntem, araştırma sürecinde başvurulan teknikleri ifade ederken; yöntem bilimi, bu tekniklerin hangi kuramsal gerekçelerle ve hangi bağlamda seçildiğini açıklayan düşünsel temeli oluşturur. Yani, araştırmacının yöntem seçimi yalnızca pratik değil, aynı zamanda teorik bir karardır. Her veri toplama süreci, a...

  Ortaçağ savaşları, modern bakışla kimi zaman yalnızca kılıçların çarpışması olarak algılansa da, aslında karmaşık bir stratejik hesaplama, lojistik yönetim ve siyasi-onur temelli çıkar dengeleriyle şekillenmiş bir süreçtir. Bu makalede, ortaçağ savaş stratejisinin temel öğelerini, Vegetius’un geç Roma dönemine ait askeri öğretilerinin etkisiyle birlikte ele alarak; savaşın işlevi, riskleri ve stratejik tercihleri üzerine yapılan eleştiriler ışığında değerlendireceğiz. " Ortaçağ hükümdarlarının, Roma liderlerinin sahip olduğu türde büyük daimi orduları ya da bu orduları finanse edecek düzenli vergi gelirleri yoktu." 1. Vegetian Strateji: Ortaçağ Savaşlarının Lojistik ve Savunma Temelleri Ortaçağda savaş stratejisi, günümüzde “Vegetian strateji” olarak anılan, Roma dönemi askeri yazarı Vegetius’un prensiplerine dayanan temel lojistik ve coğrafi sınırlamalara göre şekillenmiştir. Bu strateji, esas olarak tarımın sınırlı üretkenliği ve mevsimsel değişikliklerin savaş kapas...

Sosyal bilimlerin 19. yüzyıldan itibaren gelişimi, Avrupa'nın teknolojik ilerlemeleri ve sömürgecilik faaliyetleri ile yakından ilişkilidir. Avrupa'nın diğer medeniyetler üzerindeki hâkimiyeti arttıkça, doğu medeniyetlerini inceleyen Oryantalist çalışmalar da önem kazandı. Bu çalışmalar, başlangıçta kiliseye bağlı olarak misyonerlik faaliyetlerine destek amaçlı yürütülürken, zamanla üniversitelerde akademik bir disiplin olarak yer edinmeye başladı. Ancak Oryantalist çalışmalar, Avrupa’nın kendi tarihini ele aldığı klasik çalışmalarla aynı şekilde ele alınmadı. Klasik çalışmalar, Avrupa'nın kökenini ve tarihsel gelişimini bir bütün olarak değerlendirirken, Oryantalist çalışmalar doğu medeniyetlerini durağan, değişmeyen ve moderniteye ulaşamayan yapılar olarak gördü. Bu farklı yaklaşım, sosyal bilimlerin kurumsallaşma sürecinde Batı-merkezci bir anlayışın şekillenmesine yol açtı. Klasik çalışmaların edebi yönü, üniversite müfredatına giren Oryantalist çalışmalar için de bir t...

  Bu makale, Darwinci arkeolojinin temel kavramlarını, kültürel aktarım süreçlerini ve evrimsel modellerin arkeolojik verilerle nasıl yorumlandığını tartışmaktadır. Geleneksel olarak, insanlık tarihindeki uzun vadeli değişim süreçleri –örneğin, avcı-toplayıcılıktan tarıma geçiş, nüfus artışı, teknolojik gelişmeler ve artan sosyal karmaşıklık– kültürel evrim kapsamında ele alınırken, günümüzde doğal seçilim, rastlantısal sürüklenme ve kültürel önyargı gibi mekanizmaların, arkeolojik kalıntılar üzerindeki etkileri detaylı olarak incelenmektedir. Ayrıca, İnsan Davranışı Ekolojisi (HBE) çerçevesinde sosyal evrimin, rekabet stratejileri ve yerleşim dinamikleri gibi süreçlere katkısı da değerlendirilmektedir. Darwinci arkeoloji, arkeolojik kayıtlarda gözlemlenen kalıpları, evrimsel süreçler (kalıtım, mutasyon, seçilim, sürüklenme) bağlamında açıklamaya çalışır. Bu yaklaşım, kültürel süreçlerin biyolojik evrimdeki mekanizmalara benzer dinamikler sergilediği görüşünü savunurken, aynı zaman...

  Bilimsel ilerlemenin doğrusal bir bilgi birikimi şeklinde değil, devrim niteliğindeki köklü değişimlerle gerçekleştiğini öne süren paradigma değişimi kavramı, 1960’lı yıllarda ortaya konulan temel eserlerde kendini göstermiştir. Bu yaklaşım, bilimsel çalışmaların ve araştırmaların temel varsayımlarını belirleyen düşünce çerçevelerinin periyodik olarak radikal biçimde değiştiğini savunur. Böylece, bilim insanlarının uygulamalı yöntemlerine ve gerçek pratiklerine odaklanılarak, bilimsel bilgi ediniminin dinamik bir süreç olduğu vurgulanır. Buna karşın, eleştirel yaklaşımlar, özellikle bilimsel teorilerin yanlışlanabilirlik prensibine dayanan bir yöntem öneren falsifikasyoncu görüşler, bu devrimsel yapının rasyonel temellere dayanmadığını ve bazen belirsizliğe yol açabileceğini ileri sürer. Ayrıca, bilim felsefesi literatüründe, bu devrimsel bakış açısının tartışmaları, bilimsel bilgi ediniminin yalnızca mantıksal yapılarla değil, aynı zamanda bilim insanlarının gerçek uygulamalarıy...

The concept of a “paradigm shift” was introduced by Thomas Kuhn in his seminal work, The Structure of Scientific Revolutions (1962). Kuhn’s theory transformed the philosophy of science by challenging the traditional view of scientific progress as a linear accumulation of knowledge. Instead, he proposed that science advances through revolutionary shifts in paradigms—fundamental frameworks of thought that shape scientific research and practice. While Kuhn’s ideas have had a profound impact on the philosophy of science, they have also been met with criticisms, particularly from Karl Popper, who championed a falsificationist approach to scientific progress. Understanding Kuhn’s Concept of Paradigm Shift Kuhn argued that science does not progress through a steady accumulation of facts but rather through a series of discontinuous shifts in dominant scientific paradigms. According to Kuhn, scientific progress occurs in the following stages: Normal Science – In this phase, scientists work wi...